Global Chin News

Monday, Jul 28th

Last update07:28:05 PM GMT

Lai Software Engineer Pakhat He Biaruahnak

thawngpi

Thawngzapum Lian cu Pu Peng Lian le Pi KyiKyi Mya i fapa pathum lakah upa bik a si. Purdue University, Purdue School of Engineering in 'Bachelor of Science in Electrical Engineering' timi degree a ngah. Atu hi vawleicung technology kampani lak i minthang bik pakhat a simi IBM ah rian a tuan liomi a si.  A riantuannak kong, a sianginn kainak kong le US Laimi kan zatlangnun a hmuhning he pehtlai in GCN nih biaruahnak kan ngeih. A caan sunglawi a kan pek caah a cungah lunglawmhnak tampi kan ngei—GCN

 

Q: Atu lio na rian tuannak? 

A: Ka rian tuannak cu IBM (International Business Machine) ah a si i ka title cu software engineer a si. 

Q: Na tuannak company hi zeidah a biapi in a tuan, a tuahmi a si? Nangteh zei department ah dah na tuan? Zeidah nan tuan/tuah? Na tuannak company kong (tuanbia) zong tlawmpal in kan chim kho chih law ka duh ko. 

A: IBM cu an tuahmi a tam tuk. Vawleicung ah (ka palh lo cun) ram 196 a um i IBM cu ram 175 ah a um. Riantuantu (employee) 450,000 renglo a ngei. Laimi zat deng kan si. Computer hardware, computer software, IT services le IT consulting a tuahmi company a si. IBM cu kum za leng a hmun cangmi technology company a si. 1911 ah Thomas J. Watson le Charles Ranlett Flint nih an rak dirh. Atu lio i minthang tech company lakah a tar bik a si lai dah.

Kei cu System and technology i Cloud System Software timi tangah ka tuan. Cloud cu atu lioah a “hot” bikmi topic pakhat a si ve. Company minthang tampi nih aho dah aa tei lai tiin, an i zuam bikmi technology pakhat a si kan ti lai cu. Ka tuahmi åah code tial a tambik. Programming language tampi kan hman. Software development ahcun dot (process) tampi a um i, cu lak ahcun kei ka tuah bikmi cu “continuous integration” (build) an ti i software development paoh ah tuahmi a si. Mi tampi nih an tialmi codes pawl kha kan automation kan tuah, funtom, testing kan tuah, computer chungah  khumh (install) tuah awk a tha colh dingin kan tuah. System testing, functional testing tibantuk pawl zong ka tuah pah tawn. 

Q: Hi rian tuan khawhnak dingah zei bantuk thiamnak (qualification) dah ngeih a hau? 

A: Keimah nih ka tuanmi rian theng te (software engineer) ahcun programming skill le computer architecture background ngeih kha a herh bik. Programming languages pawl C, C++, C#, Java, Javascript, Python, xml, shell scripting, html, gradle le json ti pawl hi hman le tongh bikmi an si. Cawnnak leiin an zoh bikmi pawl cu Computer Science (CS), Computer Engineering (CE) le Electrical Engineering hna an si. Software ahcun a tam deuh cu CS le CE an si hna. Mechanical engineering le a dangdang engineering in a dihmi zong an um pah tawn ko. Khuaruahhar tak in ka hmuhmi cu, History major in a dihmi Software Engineer ka hmuh bal. Kha bantuk bal kha cu an tlawm te men lai ka ti. 

Q: Sianginn a kai he kai lo he rian kawl an i harh tuk lioah vawleicung company minthang bik pakhat ah zeitin na luh khawh ning a si? Hika company i tuan ding hi na rak itimh ciami hrimhrim maw a si? 

A: Microsoft, Apple, Intel, IBM, Google, Facebook tibantuk pawl i riantuan cu engineering a kaimi a tam-u nih cun duh bikmi pawl an si ko lai dah. Ka rak i timhcia mi ti cu, ka rak duh tuk ko na’n ka rak ruat ngam tuk lo. Pathian dawtnak a si. Kanmah lei zong in kan tuah herhmi kha biatak tein i zuam ve cu a hau.

Cawn zuam, kawl zuam le izumhnak (confidence) ngeih kha kanmah leiin a herh bikmi an si tiah ka ruah. Steve Jobs nih a chim bang “Everything around you that you call life was made up by people that were no smarter than you” a ti. Kan cawnmi kha kan si khawh chung thiam i zuam kha a herh taktak. Hika ram ahcun a thiam/hngal mi an tam tuk i competition a saang. Kanmah zong competitive si bak ve dingah timhtuahnak kan ngeih a hau.

 

Q: Atu lio vawlei cung i rianrang bik in a thangchomi company pawl zoh tikah a ngeitu/dirhtu pawl hi technology he aa pehtlaimi an tam. Nangmah pumpak in tah atu na tuannak hin maw tuan peng naa timh ko? Hmailei ah pumpak in timhtuahmi saduhthah hna na ngei maw? 

A: A company nakin ka tuahmi/tuanmi hi a biapi deuh ah ka chiah. Atu lio i ka tuahmi cu software development bak a si lengah cloud a si i kaa lunghmuih ngai ko. Cloud cu technlogy i next generation a si tiah tampi nih zumhmi a si. Challenging a simi technology a tuahmi company a si paohah cun, a ngan a fa ti si loin, uar a um ngai ko ka ti. A tak ahcun, technology lei i transformation a tuah khomi company fate i va tuan hna khi hmailei ah tangka tampi le hmunhma thatha hmuh khawh deuh nak an si theo tawn. A biana ah Facebook, VMware, Instagram, Softlayer, Skype tbk pawl hna khi kum 5-6 ah billion dollar company ah an i chuah ko. IPO (Initial Public Offering) ah an von kal ciammaam i billionaire le millionaire ah an i chuah dih ko.

Q: Ruahlopi in company ngan tuk i na luh tikah thil thar— a nuam, a harmi tampi na ton lai va si kaw, cu lakah zeidah naa harh bik, zeidah naa lunghmuih bik? 

A: Lau ngainak a si kho tawnmi cu, a smart mi engineer tamtuk ka hmuh hna. Rian luhka hna ahcun lungrawh a fawi te. Kum 10, kum 20 chung engineer a tuan cangmi hna an tampi. A thok ahcun, an biaruahmi lungpian hmanh kha a har. Cu tikah, mahte in cawnnak (self education) ngeih peng a hau. Ca tampi rel i cawn a hau. Cu bantuk zuam lo ahcun thil har ngai a si kho. Cun, company ngan pipi hna a si ahcun, ‘chain of command’ kha a sau kho tuk tawn. Chim duhmi cu, thil fate pakhat tuah ding ah approval lak dingmi a tam tuk tawn.

Lunghmuih ding zong a tampi kho ve. A bik in kei kaa lunghmuih bikmi cu, ka zuammi le theih ka duhmi theihnak caan tha, cawnnak caan tha ka ngeih khawhmi hi a si. Vawleicung i a thiam, a hngal bak an ti vemi hna sin i cawnnak caan tha le theihnak caan tha ngeih kha tangka nakin a sunglawi deuh in ka hmuh. Sianginn ah cawn awk a tha lomi, thil tampi kha rian ah cawn khawh a si. 

Q: Atu ah mino tampi kaa in theih tawn a simi cu “Sianginn kai hi a phu lo. Leiba a kan ngeihter lawng si loin rian kong zongah hnangamnak a kan pe hlei lo” ti hi a si. Hi kong he pehtlai in na pumpaak hmuhning? 

A: Fimthiamnak cu ngunsawm ca theng ah a si tawn lo. Fimthiamnak cu kan vawleipi caah, kan pawngkam mi hna caah, chungkhar le ram caah, kanmah caah thuk deuh in le kau deuh in riantuan khawhnak le khuaruah khawhnak ngeih tertu deuh a si theo tawn. A tam deuh kan caah cun, fimthiamnak cawn hnuah kan khuaruahnak zong a kau deuh timi cu a hmanmi bak a si, ka ti. Ngunsawm hlawhtlinnak leiin zoh zongah, graduate a simi le a si lomi nih an nun chung an hlawh mi (lifetime earning difference between graduate and non-graduate) research an tuahmi pawl khi online ah tampi hmuh khawh a si. Average in cun graduate nih hlawhmi a tam deuh zungzal. 

Vawleicung i fimthiamnak cawnnak leiah a saangbik ram pawl i kan phak khawh hi a hlaw tukmi a si cang. Kawlram kan rak um lioah cun US le Europe tibantuk i sianginn kai le fimthiamnak cawn ding cu kan mang bantuk lawng a rak si ko, mi tam deuh kan caah cun. 

Q: Hawi tampi ngeimi na si. Puai le mibu cawlcanghnak a tam biknak Indianapolis ah a ummi na si fawn. Bu cawlcanghnak le hawikomhnak ah hawi tluk in naa tel ko bu in hi tluk in na sianginn na tlamtlinh mi hi— zeitin sianginn le mibu, hawikom cawlcanghnak caan na then ning? Zeitin ca na zoh ning?

A: Laimi kan community ahcun church le community activities hi a tam kho tuk tawn. Miphun dang nih an ngeih tuk lo mi, i tlaihchannak kan ngeihmi le i humhaknak kan ngeihmi hi a sunglawi tuk ka ti. Asinain, mino tampi nih cun cu bantuk activities pawl kha kan i tinhmi (kan first priority) kan nenhter theo tawn. Kan i tinhmi dawn khaantu a si ahcun i tel tuk ding a si lo tiah ka ruah. A ruang cu, minung pakhat nih zeizong vialte si khawh le tlinh khawh a si bel lo. Cu bantuk activities pawl i teltum kha kan i tinhmi, kan zuam bikmi caah bawmtu a si ahcun a tha thiamthiam ko ka ti. Nun chung ah mah nih tuah zuambik mi le, i nuamh khawh bikmi rian tuah kha a biapi tuk ve.

Cazoh ti ahcun, thluak tha tuk lawmmaam mi dah kan si ti lo ahcun, cazoh caan tampi pek a hau. Awnnak sawhsawh le mark thatnak sawhsawh si loin, lungpiannak taktak le thiamnak taktak ngeih khawh dingin cazoh ding kha kaa ruah chih lengmang mi a si. 

Q: Atu na cawnmi le na rian kongah nangmah pumpak in naa zohchunhmi, minthang ah, an um maw? Aho dah minthang cia lakah na uar bikmi an si? (A um ahcun) Zeiruang ah dah na uarbik?

A: Software timi biafang ka rak theih hmasa bik nak hi Bill Gates biography ka rak rel in a si. Science le technology lei ahcun Albert Einstein, Isaac Newton, Thomas Edison, Bill Gates, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg le Steve Jobs hi ka uarbik pawl an si hna. Einstein hi ka uarbik pawl a si. 

Ka uar biknak hna a ruang cu rian fakpi in an tuan. An zuammi cungah kherhhlainak, zuamnak le lungdongh lonak an ngei peng i an tuahmi thil nih vawleicung mipi kan nunning a thlen i, thatnak le santlaihnak a chuahpi. An tuahmi pakhat hnih nih thatlonak a chuahpi mi zong cu a um ve ko. A phung si ko ah ka ruah.

Q: Atu USA chung Laimi kan i thithruai ning, kan cawlcangh ning kongah na uarmi, uar lomi a um ve theu lai. Lai mino cawnnak ngei (educated) pakhat dirhmun in na hmuhning?

A: A tha tuk ah ka ruahmi cu, miphun aa cawhkalh tuknak US bantuk hna ah miphun fate Laimi hna nih Laimi community fekte in kan ngeih khawh pengmi hi a mak tuk ka ti. Kan hruaitu hna men lonak pakhat a si. Miphun dang fa tete tampi nih an ngei lai lo dah.

Uar lonak bel te cu, order in le a fawinak in thil tuah kan hmang theo tawn. Kan i tinhmi (kan tuah hnawhchannak) kha a sullam (reasoning) fianhnak kan ngei tawn lo. Kan chimmi in siseh, kan nundaan in siseh kan langhter kho tawn lo. Hruaitu nih zultu kha “reasoning” fiangte in a pek khawh ahcun, fawite in zulh khawh zong a si i, hmual ngei zong in zulh khawh a si. 

George Washington nih English colony a rak tei lioah, amah le amah siangpahrang hmanhah aa ‘declare’ khawh lai ti a si. Cu lio ahcun a ralbawi sinak zong a kaltaak i mipi sinah nawlngeihnak cu a pek. Zapi caah a ruat taktak mi hruaitu nih cun nawlngeihnak (power) le ngunsawm cu an zuanh hnawh bal lo.


Q: Hal awkah aa rem lo ngai ti ka ruat ko nain careltu caah thazaang a si lai ti ka ruah caah ka rak in hal ko lai. Atu na rian bantuk a tlaimi nih hin thlahlawh, kum khat ah zeizat tiang hrawng an hmuh khawh?

A: US ahcun thlahlawh i hal phung a si lo i, US pawl ka lo pah ve cang hna rua. Mah le chung dah lo cu thlahlawh kong hal ka ngamh lo ngai hna. Asinain, vei... atu chan cu technology a saang tuk cang i, i theih khawh viar a si ko. Glassdoor.com, Salary.com ti bantuk pawl i, median le average an tialmi pawl khi an hman ngai. Rian a tuan lio taktak mi pawl sinin information an lakmi an si hna. Kei zong ka information pawl ka khumh bel ve.


Q: Careltu sinah bia dang chim le cah na duhmi hna a um cun?

A: Hmasa bik ah biachimnak caan tha a ka pemi nanmah bu cungah kaa lawm. Atu chan Lai mino cu vawleicung ram thatha ah kan phan cang hna i, science le technology ah tampi hmunhma laak kan i zuam ve ding a si cang. A dangdang lei ahcun fimthiamsaang tampi kan ngei cang hna. Kawlram hna ahcun science le technology chan aa thokka nawn lawng a si rih. Lai mino nih, kan thok hmasa ahcun, miphun dang tampi kan tei khawhnak hna dingmi lam thabik a si tiah ka ruah.

 

 


Laica Kong

Interview Biahalnak

Minthang Thawng

Contact Us

Mailing Address
GLOBAL CHIN
MEDIA GROUP

215 Sand Beach Bvld,
Apt 107

Shreveport, LA 71105
USA

globalchinnews@gmail.com
_________________

Global Chin News is a non-profit news agency